Yüksekte çalışma emniyet kemerleri ve düşüş durdurma ekipmanları, çalışanın yüksekten düşme riskine karşı korunması için birlikte kullanılan kişisel koruyucu sistem bileşenleridir. Tam vücut emniyet kemerleri, lanyardlar, enerji emiciler, profesyonel karabinalar, halat tutucular ve geri sarımlı düşüş tutucular çalışma yöntemine göre uygun ankraj sistemiyle birlikte kullanılır.
Doğru sistem yalnızca bir emniyet kemeri seçmekten ibaret değildir. Düşüşün önlenmesi, düşüş mesafesinin sınırlandırılması, oluşan enerjinin kontrol edilmesi ve düşüş sonrası personelin kurtarılması aynı planın parçalarıdır. İple erişim, ascender-descender kullanımı, teknik makara sistemleri ve genel rope rescue uygulamaları ise ayrı çalışma disiplinidir.
Yüksekte çalışma sırasında çalışanın güvenliği tek bir ekipmana değil, birbiriyle uyumlu bileşenlerden oluşan sisteme bağlıdır.
Çalışma koşuluna göre sistem; uygun ankraj, tam vücut emniyet kemeri, bağlantı elemanları ve düşüşü önleyen veya durduran ara bileşenlerden oluşabilir. Hangi ekipmanın kullanılacağı işyerindeki gerçek risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Yüksekten düşme riskinde mümkün olduğunda ilk hedef çalışanın serbest düşüş yaşayacağı bir durumun oluşmasını engellemektir.
Korkuluk, platform veya uygun toplu koruma yöntemleriyle çalışanın düşebileceği bölgeye erişimi mümkün olduğunca ortadan kaldırmak.
Kullanıcının uygun bağlantı sistemiyle açık kenara ulaşmasını engellemek.
Düşüş önlenemiyorsa uygun sistemle düşüşü güvenli sınırlar içerisinde durdurmak.
Düşüş sonrası askıda kalan personelin güvenli alana nasıl alınacağını önceden planlamak.
Düşüş durdurma sistemlerinde kullanıcıya takılan temel vücut desteği EN 361 tam vücut emniyet kemeridir.
Omuz ve bacak kolonları kullanıcının düşüş sonrasında kemer içerisinde tutulmasına yardımcı olur. Kemer üzerindeki bütün halkalar aynı amaçla kullanılmaz; düşüş durdurma bağlantıları, çalışma konumlandırma bağlantıları ve ekipman taşıma noktaları birbirinden ayrılmalıdır.
EN 358 kapsamındaki bel tipi ekipmanlar çalışma konumlandırma veya hareket sınırlandırma sistemlerinde kullanılabilir.
Bel kemeri tek başına serbest düşüş durdurma kemeri değildir. Düşüş ihtimali devam ediyorsa uygun EN 361 tam vücut sistemi ayrıca kullanılmalıdır.
Lanyard, kullanıcı ile uygun bağlantı veya ankraj noktası arasında bağlantı sağlayan kısa sistem bileşenidir.
EN 354 kapsamındaki standart bağlantı lanyardı ile EN 355 enerji emicili düşüş durdurma lanyardı aynı şey değildir. Serbest düşüş ihtimali varsa sistemin darbe enerjisini nasıl yöneteceği ayrıca değerlendirilmelidir.
EN 355 enerji emiciler düşüş sırasında oluşan enerjiyi kontrollü biçimde absorbe ederek kullanıcıya ve sisteme aktarılan darbe kuvvetinin sınırlandırılmasına yardımcı olur.
Tek kollu veya çift kollu sistemler bulunabilir. İskele ve konstrüksiyon üzerinde ara bağlantı noktalarının geçilmesi gereken uygulamalarda çift kollu sistemler sürekli bağlantının korunmasına yardımcı olabilir.
Profesyonel bağlantı elemanları emniyet kemeri, lanyard, düşüş tutucu ve ankraj sistemi arasındaki bağlantıları oluşturur.
EN 362 karabina seçiminde yalnızca dayanım değeri değil; karabinanın şekli, kilit sistemi, ağız açıklığı, çalışma yönü ve bağlanacağı ekipmanla uyumluluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Standart karabinanın ağız açıklığının yetersiz kaldığı iskele, metal profil veya uygun büyük çaplı yapı elemanlarında geniş ağızlı profesyonel kancalar kullanılabilir.
Kancanın yapıya fiziksel olarak geçebilmesi tek başına güvenli ankraj anlamına gelmez. Yapının ankraj amacıyla uygunluğu ve kancanın yük altında doğru konumda kalması ayrıca kontrol edilmelidir.
EN 353-2 tipi halat tutucular uygun esnek güvenlik hattı üzerinde kullanıcıyla birlikte hareket eder ve düşüş meydana geldiğinde hat üzerinde kilitlenerek düşüşü durdurmaya yardımcı olur.
Her cihaz her halatla kullanılmaz. Halat çapı, konstrüksiyon ve cihaz-halât kombinasyonu üreticinin teknik şartlarına uygun olmalıdır.
Düşüş tutucu ile rope access yükselme cihazı aynı değildir.
Halat tutucu düşüş güvenliğine, jumar veya ascender ise ip üzerinde yükselmeye yöneliktir. EN 567 ve EN 12841 Type B tipi ascender cihazları teknik iple erişim grubunda değerlendirilmelidir.
EN 360 geri sarımlı düşüş tutucular bağlantı şeridi veya halatını kullanıcının hareketine göre otomatik biçimde uzatıp geri toplar.
Ani düşüşte mekanik fren sistemi devreye girer. Şeritli veya çelik halatlı, kısa veya uzun çalışma mesafesine sahip modeller bulunabilir.
Hayır. Standart EN 360 uygunluğu bütün yatay, ayak seviyesi veya kenar üzerinden düşüş senaryolarını otomatik olarak kapsamaz.
Çatı ve platform çalışmalarında cihazın çalışma yönü, kenar uygunluğu ve izin verilen ankraj konumu ürün bazında doğrulanmalıdır.
Düşüşten korunma sisteminin diğer ucunda güvenilir bir ankraj bulunması gerekir. Emniyet kemeri ve bağlantı ekipmanlarının kaliteli olması uygun olmayan bir ankrajı güvenli hale getirmez.
Ankrajın yeri de önemlidir. Kullanıcının mümkün olduğunca üzerinde bulunan uygun ankraj serbest düşüş mesafesi ve salınım riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Kullanıcının bağlantı sistemindeki boşluk ve ankrajın vücuda göre konumu olası serbest düşüş mesafesini etkiler.
Ankraj seviyesi düştükçe bazı sistemlerde düşüş mesafesi büyüyebilir. Bu nedenle çalışma sisteminin geometrisi yalnızca ekipman ürün özellikleri kadar önemlidir.
Düşüş açıklığı, kullanıcı düştüğünde zemine veya alttaki bir engele çarpmadan sistem tarafından tamamen durdurulabilmesi için gerekli boşluktur.
Lanyard uzunluğu, enerji emicinin açılması, cihazın durdurma mesafesi, bağlantı elemanları, kullanıcının boyu ve güvenlik payı toplam açıklığı etkileyebilir. Kesin değer kullanılan sistemin teknik verilerine göre hesaplanmalıdır.
Çalışan ankraj noktasının dikey hattından fazla uzaklaşırsa düşüş sırasında sarkaç gibi yana doğru hareket edebilir.
Bu durumda düşüş durdurulsa bile personelin duvar, kolon veya başka bir yapı elemanına çarpma riski oluşabilir. Çalışma alanı ve ankraj konumu salınım riskini azaltacak şekilde planlanmalıdır.
Bağlantı uzunluğu kullanıcının düşebileceği bölgeye ulaşmasını engelleyecek şekilde ayarlanır. Amaç düşüşün meydana gelmemesidir.
Serbest düşüş gerçekleşebilir; uygun sistem düşüşü belirlenen güvenlik sınırları içerisinde durdurur.
Çalışma konumlandırma sistemi personelin direk, kule veya yapı üzerinde belirli bir çalışma pozisyonunda desteklenmesine yardımcı olur.
Konumlandırma sistemi serbest düşüş riskinin bulunduğu yerde düşüş durdurma sisteminin yerine geçmez. İki sistem çalışma koşuluna göre birlikte kullanılabilir.
Bu kategori esas olarak düşüşten korunma sistemi odağındadır.
Rope access çalışmalarında ise personelin ip üzerinde askıda çalışması, ascender ile yükselmesi, descender ile kontrollü inişi ve çalışma ipi-güvenlik ipi sisteminin yönetilmesi söz konusudur. Bu teknik disiplin için oturma/askı kemeri, iniş-yükselme cihazları, ip ve farklı ekipmanlar gerekir.
Menhol, tank, kuyu ve benzeri kapalı alan girişlerinde taşınabilir tripod ve uygun personel retrieval vinci kullanılabilir.
Tripod üst bağlantı yapısı, kurtarma vinci ise personeli kontrollü kaldırma veya indirme ekipmanıdır. Standart bir geri sarımlı düşüş tutucu kurtarma vinci yerine kullanılmamalıdır.
Düşüş durdurma sistemi çalışanın zemine çarpmasını önleyebilir ancak personel emniyet kemeri içerisinde askıda kalabilir.
Bu nedenle yüksekte yapılan işlerde düşüş sonrası personelin nasıl kurtarılacağı işe başlamadan önce planlanmalıdır. Uygulamaya göre hazır kurtarma seti, kontrollü indirme sistemi veya kapalı alan retrieval sistemi gerekebilir.
Hazır personel kurtarma setleri belirli bir yüksekte çalışma senaryosunda askıda kalan personelin hızlı şekilde tahliyesine yönelik olabilir.
Makara sistemleri, sedyeler, özel kurtarma koşumları ve çok bileşenli rope rescue sistemleriyle yapılan teknik arama-kurtarma ise daha geniş ve ayrı bir uzmanlık alanıdır.
İskele kurulumu ve sökümü sırasında toplu koruma önlemlerinin henüz tamamlanmadığı aşamalarda kişisel düşüşten korunma sistemleri gerekebilir.
Uygun tam vücut kemeri, bağlantı sistemi ve ankraj yöntemi birlikte seçilmelidir. Büyük yapı elemanlarında geniş ağızlı iskele kancaları kullanılabilir ancak bağlanılan yapının uygun ankraj olduğu ayrıca doğrulanmalıdır.
Çatı çalışmalarında açık kenar, kırılabilir yüzey, eğimli zemin ve salınım düşüşü gibi birden fazla risk aynı anda bulunabilir.
Kullanılan lanyard veya SRL'nin yatay ve kenar çalışma şartlarına uygunluğu, ankrajın yeri ve gerekli düşüş açıklığı birlikte değerlendirilmelidir.
Enerji ve telekom kulelerinde çalışan personelin hem çıkış-iniş sırasında hem çalışma noktasında korunması gerekebilir.
Dikey güvenlik hattı, düşüş tutucu, çalışma konumlandırma sistemi ve tam vücut kemeri çalışma yöntemine göre birlikte kullanılabilir.
Makine üstleri, çelik konstrüksiyon, bakım platformları, vinç yolları ve yüksek tesisat noktalarında farklı bağlantı ve hareket ihtiyaçları bulunabilir.
Kısa lanyard, şok emicili bağlantı veya geri sarımlı düşüş tutucu seçeneklerinden hangisinin uygun olduğu çalışma mesafesi ve ankraj sistemine göre belirlenmelidir.
Menhol, kuyu veya tank gibi dikey girişlerde düşüş riski ile kurtarma gereksinimi aynı sistem içerisinde düşünülmelidir.
Standart düşüş durdurma ekipmanı personelin acil durumda dışarı alınmasını sağlamayabilir. Bu nedenle retrieval sisteminin ayrıca planlanması gerekir.
Tam vücut emniyet kemeri kullanıcının boy, bel ve bacak ölçülerine uygun olmalıdır.
Kemer gereğinden gevşek bırakılmamalı ve bütün ayar tokaları üretici talimatına göre düzenlenmelidir. Kullanıcının kıyafeti ve soğuk hava ekipmanı da beden ayarını etkileyebilir.
Kemer, enerji emici, SRL, halat tutucu ve diğer sistem bileşenlerinin izin verilen kullanıcı ağırlığı sınırları aynı olmayabilir.
Sistemin kapasitesi en yüksek görünen tek bir ekipmana göre değil, kullanılan bütün bileşenlerin ortak uygunluk sınırlarına göre değerlendirilmelidir.
Tekstil, metal ve mekanik ekipmanların kontrol kriterleri birbirinden farklıdır.
Bir düşüşü durdurmuş sistem normal kullanıma doğrudan geri verilmemelidir.
Emniyet kemeri, enerji emici, lanyard, karabina, SRL ve ilgili diğer ekipmanlar üretici prosedürüne göre kullanım dışına alınmalı ve değerlendirilmelidir. Dışarıdan hasarsız görünmeleri tek başına tekrar kullanım için yeterli değildir.
Yüksekte çalışma ekipmanı fiyatları; emniyet kemerinin bağlantı ve konfor özellikleri, lanyard yapısı, enerji emici sistemi, karabina ve kancalar, halat tutucu veya SRL çalışma uzunluğu, kurtarma sistemi ve marka gibi özelliklere göre değişebilir. Profesyonel düşüşten korunma ekipmanlarında seçim yalnızca fiyat üzerinden değil, bütün sistemin çalışma koşuluna uygunluğu üzerinden yapılmalıdır.
Hayır. Emniyet kemeri uygun ankraj ve bağlantı sistemiyle birlikte kullanılan düşüşten korunma sisteminin vücuda takılan bileşenidir.
Hayır. Serbest düşüş ihtimali bulunan uygulamada uygun tam vücut düşüş durdurma kemeri gerekir.
Hayır. EN 354 bağlantı lanyardı enerji emicisiz olabilir. Enerji emici fonksiyon için uygun EN 355 sistemi aranmalıdır.
Hayır. Halat tutucu düşüş güvenliğine, jumar veya ascender ip üzerinde yükselmeye yöneliktir.
Standart SRL yalnızca düşüş durdurma cihazıdır. Personel retrieval fonksiyonu için buna özel sistem gerekir.
Hayır. Yatay veya kenar üzerinden düşüş senaryosu için ürünün buna açıkça uygun olması gerekir.
Kurtarma yöntemi çalışma başlamadan önce belirlenmelidir. İşe göre hazır kurtarma seti, kontrollü indirme sistemi veya kapalı alan retrieval sistemi kullanılabilir.