Gaz Ölçüm Cihazı Nedir?

Gaz ölçüm cihazı, çalışma ortamındaki belirli gazların veya buharların konsantrasyonunu uygun sensör teknolojileriyle ölçen ve tehlikeli seviyeler oluştuğunda kullanıcıyı uyaran elektronik güvenlik ekipmanıdır.

Portatif gaz dedektörleri çalışanın üzerinde kişisel izleme amacıyla taşınabileceği gibi, uygun cihaz ve ekipmanlarla çalışma alanının ön kontrolünde de kullanılabilir. Ölçülebilen maddeler cihaz içerisindeki sensörlerin türüne ve konfigürasyonuna göre değişir.

Tek Gaz ve Çoklu Gaz Ölçüm Cihazları

4 Gaz Ölçüm Cihazı Neyi Ölçer?

Endüstriyel uygulamalarda yaygın olarak kullanılan 4 gaz ölçüm cihazları, ürün konfigürasyonuna bağlı olarak genellikle oksijen seviyesi ile birlikte yanıcı ve toksik gazların izlenmesine yönelik sensörleri aynı cihazda bir araya getirir.

O₂, LEL, CO ve H₂S kombinasyonu yaygın bir 4 gaz konfigürasyonu olmakla birlikte her cihazın sensör yapısı aynı değildir. Satın alma öncesinde ölçülmesi gereken gazlarla cihazın sensör konfigürasyonu karşılaştırılmalıdır.

Portatif Gaz Dedektörleri Nerelerde Kullanılır?

Portatif gaz ölçüm cihazları; petrokimya, rafineri, enerji, atık su tesisleri, kimya sanayi, maden, bakım operasyonları, tank ve silo çalışmaları ile gaz riski bulunan diğer endüstriyel ortamlarda kullanılabilir.

Uygulamaya göre cihaz çalışanın üzerinde kişisel gaz monitörü olarak kullanılabilir veya ortam atmosferinin değerlendirilmesinde görev alabilir. Hangi gazların ölçüleceği çalışma ortamındaki gerçek tehlikeler esas alınarak belirlenmelidir.

Kapalı Alanlar İçin Gaz Ölçüm Cihazı

Tank, kanalizasyon hattı, kuyu, silo ve benzeri kapalı alanlarda atmosfere ilişkin riskler çalışma başlamadan önce değerlendirilmelidir. Kullanılacak gaz ölçüm cihazının oksijen, yanıcı atmosfer ve ortamda bulunabilecek toksik gazları ölçebilecek uygun sensörlere sahip olması önemlidir.

Kapalı alana giriş öncesinde uzaktan numune alınması gereken uygulamalarda pompalı gaz ölçüm cihazları tercih edilebilir. Çalışma sırasında ise risk değerlendirmesine göre atmosferin sürekli izlenmesi gerekebilir.

Pompalı ve Difüzyon Tipi Gaz Ölçüm Cihazları

PID VOC Ölçüm Cihazları

PID (Photoionization Detector) sensör teknolojisi, uygun iyonizasyon enerjisine sahip uçucu organik bileşiklerin düşük konsantrasyonlarda tespit edilmesinde kullanılabilir. VOC ölçümlerinde ppm ve bazı sistemlerde ppb seviyelerine kadar ölçüm yapabilen cihazlar bulunur.

PID cihazı seçerken yalnızca “VOC ölçer” ifadesine bakılmamalıdır. Ölçülecek maddenin sensör tarafından algılanabilir olması, kullanılan lamba enerjisi, ölçüm aralığı ve üreticinin ilgili madde için verdiği teknik bilgiler dikkate alınmalıdır.

LEL Nedir?

LEL (Lower Explosive Limit – Alt Patlama Limiti), yanıcı bir gaz veya buharın hava içerisindeki yanıcı karışım oluşturabileceği alt konsantrasyon sınırını ifade eder. Uygun gaz dedektörleri yanıcı gaz seviyesini %LEL olarak gösterebilir.

Yanıcı gaz ölçümünde kullanılabilecek sensör teknolojileri cihaz modeline göre değişebilir. Katalitik veya kızılötesi sensör seçeneklerinin kullanım alanları ve sınırlamaları farklı olduğundan cihaz seçimi ölçülecek gaz ve saha koşullarına göre yapılmalıdır.

Gaz Dedektörlerinde Alarm Özellikleri

Portatif gaz dedektörlerinde sesli, görsel ve titreşimli alarm sistemleri birlikte kullanılabilir. Böylece ölçülen değer cihazda tanımlanan alarm seviyelerine ulaştığında kullanıcı farklı uyarı yöntemleriyle bilgilendirilebilir.

Uygun cihazlarda anlık alarm seviyelerinin yanı sıra TWA ve STEL gibi maruziyet değerlendirmelerinde kullanılan değerlerin takibi, veri kaydı ve olay geçmişi gibi özellikler de bulunabilir. Alarm seviyeleri kullanılan cihazın talimatları ve işletmenin risk değerlendirmesine uygun olarak yönetilmelidir.

ATEX Gaz Dedektörü

Yanıcı veya patlayıcı atmosfer oluşma ihtimali bulunan çalışma alanlarında kullanılacak elektronik ekipmanın ilgili saha sınıflandırmasına uygun olması gerekir. Portatif gaz dedektörlerinde bu amaçla farklı ATEX ve Ex onaylarına sahip modeller bulunabilir.

Bir gaz dedektörünün yanıcı gaz sensörüne sahip olması tek başına her patlayıcı ortamda kullanım için uygun olduğu anlamına gelmez. Cihazın Ex işaretlemesi ve kullanım koşulları teknik dokümanından kontrol edilmelidir.

Bump Test ve Kalibrasyon Arasındaki Fark Nedir?

Bump test, bilinen bir test gazı uygulanarak sensörlerin gaza tepki verdiğinin ve cihaz alarm fonksiyonlarının çalıştığının kontrol edilmesine yardımcı olan fonksiyon testidir. Bump test cihazın ölçüm doğruluğunu ayarlayan bir işlem değildir.

Kalibrasyon ise cihazın ölçüm değerinin bilinen konsantrasyondaki referans gazla karşılaştırılması ve gerektiğinde uygun şekilde ayarlanması işlemidir. Test ve kalibrasyon işlemleri üreticinin cihaz için belirlediği prosedür ve periyotlara göre uygulanmalıdır.

Gaz Ölçüm Cihazı Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?

• Çalışma ortamında ölçülmesi gereken gazlar önceden belirlenmelidir.
• Tek gaz veya çoklu gaz cihazı ihtiyacı değerlendirilmelidir.
• Cihazın sensör konfigürasyonu ölçülmek istenen gazlarla uyumlu olmalıdır.
• Kişisel izleme veya alan ön kontrolü gibi kullanım amacı belirlenmelidir.
• Difüzyon veya pompalı çalışma ihtiyacı değerlendirilmelidir.
• Ölçüm aralığı ve çözünürlük yapılacak ölçüme uygun olmalıdır.
• Patlayıcı ortamlarda cihazın ilgili Ex ve ATEX uygunluğu kontrol edilmelidir.
• Sesli, görsel ve titreşimli alarm özellikleri değerlendirilmelidir.
• Batarya çalışma süresi ve saha koşullarına dayanıklılık dikkate alınmalıdır.
• Bump test ve kalibrasyon gereklilikleri satın alma öncesinde değerlendirilmelidir.
• Üretici tarafından belirtilen kullanım, bakım ve sensör değişim koşulları dikkate alınmalıdır.

Gaz Ölçüm Cihazı Fiyatları

Gaz ölçüm cihazı fiyatları; sensör sayısı ve teknolojisi, tek gaz veya çoklu gaz ölçüm kapasitesi, pompa özelliği, PID sensörü, Ex onayları, veri kayıt özellikleri, dayanıklılık sınıfı ve cihaz markasına göre değişebilir. Farklı gaz dedektörleri karşılaştırılırken yalnızca cihaz fiyatı değil, sensör konfigürasyonu ve yapılacak ölçüme uygunluğu esas alınmalıdır.

Gaz Ölçüm Cihazları Hakkında Sık Sorulan Sorular

4 gaz ölçüm cihazı hangi gazları ölçer?

Yaygın konfigürasyonlardan biri O₂, yanıcı gaz (%LEL), CO ve H₂S ölçümüdür. Ancak sensör konfigürasyonu modelden modele değişebileceği için ürün teknik özellikleri kontrol edilmelidir.

Tek gaz dedektörü ne işe yarar?

Tek gaz dedektörü belirli bir gazın veya oksijen seviyesinin izlenmesine yönelik sensörle çalışan portatif ölçüm cihazıdır.

Pompalı gaz dedektörü ne işe yarar?

Pompalı cihazlar uygun örnekleme sistemiyle ölçüm yapılacak noktadan hava numunesi çekebilir. Bu özellik özellikle ölçüm noktasına fiziksel olarak ulaşmadan önce atmosferin değerlendirilmesi gereken uygulamalarda kullanışlıdır.

PID sensörü ne ölçer?

PID sensörleri uygun iyonizasyon özelliklerine sahip uçucu organik bileşiklerin ölçümünde kullanılır. Hangi maddelerin ölçülebileceği kullanılan PID sisteminin teknik özelliklerine bağlıdır.

Bump test kalibrasyon yerine geçer mi?

Hayır. Bump test cihazın sensör ve alarm fonksiyonlarının gaza tepki verdiğini kontrol eder. Kalibrasyon ise cihazın ölçüm değerinin bilinen referans gazla değerlendirilmesi ve gerektiğinde ayarlanması işlemidir.

Gaz ölçüm cihazı her gazı ölçebilir mi?

Hayır. Bir gaz dedektörü yalnızca sahip olduğu sensörlerin ve ölçüm teknolojisinin algılayabildiği gazları veya buharları ölçebilir. Bu nedenle cihaz, çalışma ortamındaki gerçek gaz risklerine göre seçilmelidir.