Ortopedik iş ayakkabıları, uzun süre ayakta çalışan kullanıcıların ayak yapısı ve kullanım konforu dikkate alınarak geliştirilmiş; modele göre anatomik taban, farklı genişlik seçenekleri, destekleyici iç yapı veya uyumlu ortopedik tabanlık kullanımına uygun güvenlik ayakkabılarıdır.
“Ortopedik” ifadesi yalnızca yumuşak veya rahat ayakkabı anlamına gelmemelidir. Kişiye özel ortopedik tabanlık veya ayakkabı modifikasyonu gerekiyorsa kullanılan sistemin güvenlik ayakkabısıyla teknik olarak uyumlu olması önemlidir. EN ISO 20345 sertifikalı bir iş ayakkabısında rastgele tabanlık değişikliği yapmak ürünün kalıbını, koruyucu burun boşluğunu veya bazı teknik performanslarını etkileyebilir.
Ortopedik iş ayakkabısı ifadesi, profesyonel kullanımda ayağın anatomik yapısına uyumu ve kişiye özel ihtiyaçlara göre düzenlenebilme imkânı ön planda olan güvenlik ayakkabılarını tanımlamak için kullanılır.
Bazı modeller yalnızca ergonomik ve anatomik konfor sunarken bazı güvenlik ayakkabıları üretici tarafından uygun ortopedik tabanlıklar veya belirli ayakkabı modifikasyonlarıyla kullanılabilecek şekilde test edilmiş olabilir. Bu iki durum birbirinden ayrılmalıdır.
Her rahat iş ayakkabısı ortopedik değildir. Yumuşak iç taban, geniş kalıp veya iyi yastıklama günlük konforu artırabilir ancak bunlar tek başına tıbbi veya kişiye özel ortopedik uygunluk anlamına gelmez.
Gerçek bir ortopedik ihtiyaç söz konusuysa ayakkabının veya kullanılacak tabanlığın bu amaç için uygun olması ve gerekiyorsa sağlık profesyonelinin değerlendirmesi doğrultusunda seçilmesi gerekir.
EN ISO 20345 kapsamında güvenlik ayakkabıları koruyucu burun, taban, elektriksel özellikler ve diğer güvenlik performansları açısından belirli gereklilikleri karşılar.
Güncel standart yapısında ortopedik güvenlik ayakkabıları; uygun tabanlıkla adapte edilen modeller, üzerinde belirli modifikasyonlar yapılan güvenlik ayakkabıları ve kişiye özel üretilen güvenlik ayakkabıları gibi farklı uygulama biçimleriyle değerlendirilebilir.
Her ortopedik tabanlık her güvenlik ayakkabısına doğrudan takılmamalıdır. Güvenlik ayakkabısı belirli bir iç taban, iç hacim ve koruyucu burun mesafesiyle test edilmiş bir sistemdir.
Kişiye özel tabanlık gerekiyorsa mümkün olduğunda üretici tarafından ortopedik adaptasyona uygun olduğu belirtilen güvenlik ayakkabıları tercih edilmeli ve ayakkabı ile tabanlık birlikte değerlendirilmelidir.
Farklı kalınlık veya formdaki bir tabanlık ayağın ayakkabı içerisindeki yüksekliğini değiştirebilir. Bu durum özellikle koruyucu burun bulunan ayakkabılarda parmak bölgesindeki iç boşluğu azaltabilir.
Tabanlık değişimi ayrıca antistatik veya ESD gibi elektriksel özelliklere sahip ayakkabıların sistem performansını etkileyebilir. Bu nedenle güvenlik ayakkabısında uyumluluğu doğrulanmamış tabanlık kullanılmamalıdır.
Anatomik iş ayakkabılarında ayak tabanının doğal yapısını desteklemeye yönelik iç taban, topuk yuvası ve ayak kemeri bölgeleri bulunabilir.
Anatomik tasarım uzun süreli kullanım konforuna katkı sağlayabilir ancak “anatomik” ifadesi otomatik olarak kişiye özel ortopedik tedavi ürünü anlamına gelmez.
Ayak genişliği kullanıcıdan kullanıcıya değişir. Özellikle uzun vardiyalarda ayağın ön bölümünü gereğinden fazla sıkan güvenlik ayakkabıları konforu olumsuz etkileyebilir.
Geniş ayak yapısına sahip kullanıcılar için daha geniş kalıp veya farklı genişlik seçenekleri sunan iş ayakkabıları tercih edilebilir. Ancak gereğinden büyük numara kullanmak doğru genişlik seçiminin yerine geçmez.
Ayakkabı numarası ayağın yalnızca uzunluğunu ifade etmez. Aynı numarada iki kullanıcının ayak genişliği ve tarak yapısı farklı olabilir.
Uygun kalıp seçiminde parmakların sıkışmaması, topuğun gereğinden fazla hareket etmemesi ve ayağın ayakkabı içinde dengeli şekilde sabitlenmesi önemlidir.
Günün büyük bölümünü ayakta veya yürüyerek geçiren çalışanlarda iş ayakkabısının kalıbı, yastıklama sistemi, topuk desteği, taban esnekliği ve iç taban yapısı kullanım konforunu doğrudan etkileyebilir.
Ayakkabı mümkün olduğunca ayağa doğru oturmalı; ayağın hareketini gereksiz şekilde kısıtlamadan çalışma ortamının gerektirdiği güvenlik özelliklerini sağlamalıdır.
Ayak tabanı desteği ürünün iç taban tasarımı, topuk yapısı ve ayak kemeri bölgesindeki geometriden etkilenebilir.
Bazı kullanıcılar daha belirgin ayak kemeri desteğini tercih ederken bazı kullanıcıların farklı bir iç taban yapısına ihtiyacı olabilir. Bu nedenle tek bir taban formunun herkes için en doğru seçenek olduğu düşünülmemelidir.
Beton ve metal gibi sert zeminlerde uzun süre çalışan kullanıcılar için dış taban ve iç tabanın darbe emme özellikleri günlük konfor açısından önemlidir.
Topuk ve ön ayak bölgelerindeki yastıklama sistemleri yürüyüş sırasında oluşan mekanik yüklerin dağılımına yardımcı olabilir. Ancak yumuşaklık tek başına doğru ergonomi anlamına gelmez; denge ve destek de korunmalıdır.
Topuğun ayakkabı içinde doğru konumlanması yürürken ayağın gereksiz hareketini azaltmaya ve daha dengeli bir kullanım sağlamaya yardımcı olabilir.
İş ayakkabısı denenirken topuğun aşırı yukarı kalkmadığı, ayakkabının arka bölümünün rahatsız edici baskı oluşturmadığı ve ayağın güvenli şekilde sabitlendiği kontrol edilmelidir.
Düşük ağırlıklı malzemeler uzun vardiyalarda kullanıcının taşıdığı toplam yükü azaltmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte hafiflik ile ortopedik uygunluk aynı özellik değildir.
Konforlu bir iş ayakkabısında toplam ağırlık kadar kalıp, taban desteği, yastıklama ve ayağın ayakkabı içerisindeki konumu da önemlidir.
Ortopedik uyuma veya yüksek ergonomiye odaklanan iş ayakkabılarında da çalışma ortamına göre koruyucu burun bulunabilir.
Koruyucu burun kullanılan modellerde doğru beden ve kalıp özellikle önemlidir. Parmakların koruyucu buruna sürekli temas etmemesi ve yeterli iç hacmin korunması gerekir.
Ortopedik adaptasyona veya özel tabanlık kullanımına uygun güvenlik ayakkabıları farklı EN ISO 20345 sınıflarında üretilebilir.
S1, S1PL, S1PS, S3L veya S3S gibi güvenlik sınıfları ürünün çalışma risklerine yönelik özelliklerini ifade eder. Ortopedik uyumluluk ise bu güvenlik sınıflarından ayrı değerlendirilmelidir.
ESD kontrollü çalışma alanlarında ortopedik tabanlık kullanılması gerekiyorsa ayakkabı, tabanlık ve kullanıcı birlikte bir elektriksel sistem oluşturduğu için uyumluluk ayrıca önem kazanır.
ESD özellikli güvenlik ayakkabısına rastgele farklı bir iç taban eklenmesi veya mevcut tabanlığın değiştirilmesi elektriksel performansı etkileyebilir. Uyumlu olduğu belirtilen çözümler tercih edilmelidir.
Bir iş ayakkabısı tıbbi tedavinin yerine geçmez. Uygun kalıp, destek ve yastıklama kullanım konforunu artırabilir ancak mevcut bir ayak, diz, kalça veya bel problemini tedavi ettiği şeklinde değerlendirilmemelidir.
Sürekli ağrı, uyuşma, şekil bozukluğu veya benzeri şikâyetlerde doğru ayakkabı seçiminin yanında sağlık profesyonelinin değerlendirmesi gerekir.
Ortopedik iş ayakkabısı fiyatları; güvenlik sınıfı, kalıp ve genişlik seçenekleri, iç taban sistemi, ortopedik adaptasyon imkânı, koruyucu burun, delinme koruması, ESD ve diğer teknik özellikler ile marka ve ürün tasarımına göre değişebilir. Ürün karşılaştırırken yalnızca “ortopedik” veya “rahat” ifadesine değil, ayakkabının gerçek kullanım özellikleri ve ortopedik tabanlıkla teknik uyumluluğuna bakılmalıdır.
Hayır. Rahatlık ve ortopedik uygunluk aynı kavram değildir. Ortopedik adaptasyon gereken durumlarda ayakkabının bu amaç için uygunluğu ayrıca değerlendirilmelidir.
Her modele rastgele tabanlık takılmamalıdır. Güvenlik ayakkabısının ilgili tabanlık veya ortopedik adaptasyonla birlikte kullanıma uygun olması gerekir.
Uyumluluğu doğrulanmamış bir tabanlık ayakkabının iç hacmini ve bazı teknik performanslarını değiştirebilir. Bu nedenle onaylı veya uygunluğu belirtilmiş sistemler tercih edilmelidir.
Genellikle yalnızca daha büyük numaraya geçmek doğru çözüm değildir. Ayak uzunluğunun yanında ayağa uygun genişlikte bir kalıp tercih edilmelidir.
Uygun ayakkabı kullanım konforuna katkı sağlayabilir ancak tıbbi bir sorunu tedavi ettiği söylenemez. Sürekli ağrılarda sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.
Yalnızca ayakkabının elektriksel performansıyla uyumlu olduğu doğrulanmış çözümler kullanılmalıdır. Standart bir tabanlık ESD performansını değiştirebilir.