İçerik Menü

Sıkışma Tehlikesi Nedir? Makine ve El Sıkışma Risklerine Karşı Alınacak Önlemler

Kısa cevap: Sıkışma tehlikesi; el, parmak, kol, ayak veya vücudun başka bir bölümünün hareketli parçalar arasında ya da hareketli bir parça ile sabit yüzey arasında kalması riskidir. En etkili korunma yöntemi yalnızca uyarı levhası asmak değil; makine koruyucuları, güvenli çalışma prosedürleri ve enerji izolasyonunu birlikte uygulamaktır.

Sıkışma tehlikesi; fabrikalarda, üretim hatlarında, preslerde, konveyörlerde, yükleme alanlarında ve hareketli makinelerin kullanıldığı işyerlerinde karşılaşılan önemli mekanik risklerden biridir. El veya parmakların iki parça arasında kalmasıyla başlayan bir olay; ezilme, kırık, kesilme veya daha ağır yaralanmalarla sonuçlanabilir.

Sıkışma kazalarının önlenmesi için öncelikle tehlikeli noktaların belirlenmesi, çalışanların hareketli parçalara ulaşmasının engellenmesi ve bakım sırasında makinenin kontrolsüz şekilde çalışmasının önüne geçilmesi gerekir. Uyarı levhaları çalışanı tehlikeden haberdar eder; ancak fiziksel koruyucuların ve güvenli çalışma sistemlerinin yerini tutmaz.

En fazla risk
Pres, konveyör, silindir ve döner ekipmanlar

En çok etkilenen
El, parmak, kol ve ayak bölgeleri

Temel önlem
Koruyucu, enerji izolasyonu ve eğitim

Sıkışma Noktası Nedir?

Sıkışma noktası; iki hareketli parçanın birbirine yaklaştığı veya hareketli bir parçanın sabit bir yüzeye doğru ilerlediği tehlikeli bölgedir. Bu alanlar bazı kaynaklarda “pinch point” veya “nip point” olarak da adlandırılır.

Çalışanın eli, kıyafeti, saçı veya kullandığı bir ekipman bu noktaya yaklaştığında hareketli parçalar tarafından yakalanabilir. Özellikle silindir, zincir, dişli, kayış, kasnak ve konveyör sistemlerinde sıkışma noktaları her zaman kolay fark edilmeyebilir.

Sıkışma Tehlikesi Hangi Alanlarda Görülür?

Sıkışma riski yalnızca büyük sanayi makinelerinde oluşmaz. Kapılar, hareketli yükler, kaldırma ekipmanları ve araçlar da sıkışma tehlikesi meydana getirebilir.

Çalışma alanı	Oluşabilecek sıkışma noktası	Örnek risk
Pres ve giyotinler	Kalıp ile hareketli tabla arası	El ve parmak sıkışması
Konveyör sistemleri	Bant, tambur ve silindir birleşimleri	El, kol veya kıyafetin çekilmesi
Dişli ve zincir sistemleri	Dişlilerin birleşme noktaları	Parmakların hareketli sisteme kapılması
Forklift ve yükleme alanları	Araç, yük, raf veya duvar arası	Vücudun iki yüzey arasında kalması
Asansör ve hareketli kapılar	Kapı, kasa ve hareketli mekanizma arası	El veya parmak sıkışması
Bakım ve arıza çalışmaları	Beklenmedik hareket veya enerji boşalması	Ezilme ve makine içine kapılma

Sıkışma Kazalarının Başlıca Nedenleri

Makine koruyucularının çıkarılması veya devre dışı bırakılması
Hareketli parçalara çalışma sırasında elle müdahale edilmesi
Sıkışan parçanın makine tamamen durdurulmadan çıkarılmaya çalışılması
Bakım öncesinde elektrik, basınç ve mekanik enerjinin izole edilmemesi
Acil durdurma sistemlerinin çalışmaması veya kolay erişilebilir olmaması
Bol kıyafet, takı, eldiven veya saçın döner parçalara yaklaşması
Tehlikeli bölgelerin yeterince işaretlenmemesi
Çalışanın ekipman konusunda yeterli eğitim almaması
Makine çevresindeki görüş ve aydınlatmanın yetersiz olması

Sıkışma Tehlikesine Karşı Alınması Gereken 7 Önlem

1. Sıkışma noktalarını risk değerlendirmesinde belirleyin

Makinenin normal çalışması, temizliği, ayarı, malzeme beslemesi ve bakımı ayrı ayrı incelenmelidir. Normal üretim sırasında kapalı olan bir tehlikeli bölge, arıza veya temizlik sırasında erişilebilir hale gelebilir.

2. Hareketli parçaları fiziksel koruyucularla kapatın

Sabit muhafaza, hareketli koruyucu, kilitlemeli kapak, fotosel, ışık perdesi veya çift el kumanda sistemi gibi çözümler kullanılarak çalışanın tehlikeli bölgeye ulaşması engellenmelidir.

Koruyucular kolaylık amacıyla sökülmemeli veya sensörler devre dışı bırakılmamalıdır. Koruyucunun çıkarılmasını gerektiren işlemler normal üretim faaliyetinden farklı değerlendirilmelidir.

3. Bakım ve arıza çalışmalarında EKED LOTO uygulayın

Makinenin durdurma düğmesine basılması her zaman bütün enerjinin kesildiği anlamına gelmez. Elektrik, pnömatik basınç, hidrolik basınç, yay gerilimi, yer çekimi veya hareketli parçaların atalet enerjisi sistemde kalabilir.

Bakım, temizlik, bıçak değişimi veya sıkışan malzemenin çıkarılması öncesinde enerji kaynakları izole edilmeli, kişisel kilitleme yapılmalı ve enerjisiz durum doğrulanmalıdır.

Etiketleme kilitleme EKED LOTO ürünlerini inceleyin.

4. Tehlikeli alanları uygun levhalarla işaretleyin

Çalışanın sıkışma noktasına yaklaşmadan önce tehlikeyi fark edebilmesi için görünür ve anlaşılır uyarı levhaları kullanılmalıdır. Makinenin yapısına göre genel sıkışma tehlikesi veya el sıkışma tehlikesi levhası tercih edilebilir.

Önemli: Uyarı levhası, tehlikeyi çalışanlara bildirir; fakat fiziksel makine koruyucusunun, güvenli çalışma prosedürünün veya enerji izolasyonunun yerine geçmez.

Dikkat sıkışma tehlikesi levhasını inceleyin | El sıkışma tehlikesi levhasını inceleyin

5. Güvenli mesafe ve çalışma alanı oluşturun

Çalışanların hareketli ekipman ile duvar, kolon, raf veya başka bir makine arasında kalmasını önleyecek yeterli geçiş alanı bırakılmalıdır. Forklift ve hareketli araç güzergâhları yaya yollarından mümkün olduğunca ayrılmalıdır.

6. Çalışanlara makineye özel eğitim verin

Genel iş güvenliği eğitimi tek başına yeterli olmayabilir. Çalışan; kullandığı makinenin sıkışma noktalarını, koruyucuların görevini, acil durdurma sistemini ve arıza sırasında kime haber vereceğini bilmelidir.

Makine durduğunda, arızalandığında veya malzeme sıkıştığında çalışanın kendi başına müdahale etmemesi gerektiği açıkça anlatılmalıdır.

7. Koruyucuları ve acil durdurma sistemlerini düzenli kontrol edin

Kırık koruyucular, devre dışı bırakılmış sensörler ve çalışmayan acil durdurma butonları ciddi bir kaza meydana gelmeden önce tespit edilmelidir. Vardiya başlangıcı kontrolleri ve planlı bakım faaliyetleri kayıt altına alınmalıdır.

Sıkışma Riskine Karşı Eldiven Kullanılır mı?

Darbeye dayanıklı ve TPR korumalı iş eldivenleri; el üstüne gelebilecek çarpma ve darbe etkilerini azaltmaya yardımcı olabilir. Bununla birlikte hiçbir eldiven, iki mekanik parça arasında oluşan yüksek sıkıştırma kuvvetine karşı tam koruma sağlamaz.

Ayrıca açıkta dönen mil, matkap, torna, zincir veya benzeri hareketli parçaların yakınında eldiven kullanılması bazı durumlarda eldivenin makineye kapılma riskini artırabilir. Bu nedenle eldiven seçimi yalnızca “daha kalın eldiven daha güvenlidir” düşüncesiyle yapılmamalı; yapılan işe, makineye ve risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Çarpma ve el üstü darbe riski bulunan uygun işlerde kullanılabilecek seçenekler için darbeye dayanıklı iş eldivenlerini inceleyebilirsiniz.

Sıkışma Tehlikesi Levhası Nasıl Seçilir?

Levha seçerken yalnızca üzerindeki sembole değil, kullanılacağı ortama ve görüş mesafesine de dikkat edilmelidir.

Sticker: Temiz ve düz makine yüzeylerinde ekonomik kullanım sağlar.
Dekota: İç mekânda duvar, pano ve makine çevresinde kullanılabilir.
Galvaniz saç: Darbe ve dış ortam şartlarına karşı daha dayanıklı bir seçenektir.
Reflektörlü levha: Araç farı veya el feneri ışığıyla fark edilmesi gereken alanlarda kullanılabilir.
Fotolümenli levha: Elektrik kesintisi veya karanlıkta görünürlük gereken uygun alanlarda değerlendirilebilir.

Levhanın makinenin arkasına veya çalışan tarafından görülmeyen bir noktaya yerleştirilmesi yeterli değildir. İşaret, kişi tehlikeli bölgeye girmeden önce görülebilecek konuma ve uygun yüksekliğe monte edilmelidir.

Levha türleri ve malzeme seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için iş güvenliği levhaları seçim rehberini inceleyebilirsiniz.

Sıkışma Tehlikesi İçin Kontrol Listesi

Makinedeki bütün sıkışma ve kesme noktaları belirlendi mi?
Hareketli parçalar uygun koruyucularla kapatıldı mı?
Koruyucu açıldığında makineyi durduran sistem çalışıyor mu?
Acil durdurma butonları kolay erişilebilir mi?
Bakım ve arıza işleri için yazılı EKED LOTO prosedürü var mı?
Çalışanlar tehlikeli bölgelere müdahale etmemeleri konusunda eğitimli mi?
Sıkışma tehlikesi levhaları görünür ve okunabilir durumda mı?
Makine çevresindeki yaya ve araç yolları birbirinden ayrıldı mı?
Bol kıyafet, takı ve saçın hareketli parçalara yaklaşması önleniyor mu?
Koruyucular ve sensörler düzenli olarak kontrol ediliyor mu?

Sık Sorulan Sorular

Sıkışma tehlikesi ne demektir?

El, parmak, kol, ayak veya vücudun başka bir bölümünün iki hareketli parça ya da hareketli bir parça ile sabit yüzey arasında kalması riskidir.

El sıkışma tehlikesi en çok hangi makinelerde görülür?

Pres, giyotin, konveyör, silindir, dişli, zincir, kayış-kasnak, otomatik kapı ve hareketli kalıp sistemlerinde sık görülür.

Makineyi durdurma düğmesine basmak yeterli midir?

Her zaman yeterli değildir. Makinede elektrik, basınç, yay gerilimi, yer çekimi veya atalet kaynaklı depolanmış enerji bulunabilir. Bakım işlemlerinde enerji kaynaklarının uygun yöntemle izole edilmesi gerekir.

Sıkışma tehlikesi levhası zorunlu mudur?

Risk değerlendirmesi sonucunda ortadan kaldırılamayan veya diğer önlemlerle yeterince kontrol altına alınamayan tehlikelerin uygun sağlık ve güvenlik işaretleriyle belirtilmesi gerekir. Kullanılacak levha, işyerindeki risk ve çalışma koşullarına göre belirlenmelidir.

Darbeye dayanıklı eldiven sıkışmaya karşı korur mu?

Darbe eldiveni belirli çarpma ve el üstü darbe risklerine karşı destek sağlayabilir; ancak makine koruyucusunun veya enerji izolasyonunun yerine geçmez. Döner ekipmanlarda yanlış eldiven kullanımı kapılma tehlikesi de oluşturabilir.

Sıkışma Risklerini Doğru Ekipmanlarla İşaretleyin ve Kontrol Altına Alın

İşletmenizde kullanılacak sıkışma tehlikesi levhaları, EKED LOTO ekipmanları ve koruyucu ürünler için Propazar ürün gruplarını inceleyebilirsiniz.

İş Güvenliği Levhalarını İncele EKED LOTO Ürünlerini İncele

Not: Her makine ve işyeri farklı risklere sahiptir. Kullanılacak teknik önlemler, kişisel koruyucu donanımlar ve çalışma prosedürleri işyerine özel risk değerlendirmesi doğrultusunda yetkili kişiler tarafından belirlenmelidir.