ESKİŞEHİR | Elazığ | Hatay | Zonguldak | Konya | Giresun | İstanbul | Yozgat | Kayseri ve Diğer Tüm İller ...
TR − TL
English
Hesabım
Sepetim
Metan gazı denildiğinde çoğu kişinin aklına yalnızca madenler veya doğalgaz gelir. Oysa metan gazı; rögarlar, kanalizasyon hatları, kuyular, fosseptikler, tüneller, yer altı boşlukları, kazı alanları, biyolojik atık bulunan depolar ve havalandırması yetersiz kapalı alanlarda da ciddi risk oluşturabilir.
Bu riskin en tehlikeli tarafı şudur: Metan gazı kokusuz, renksiz ve görünmezdir. Yani kişi tehlikeyi çoğu zaman fark etmeden kapalı alana girer. İçeri girdikten sonra oksijen azalması, patlama riski, zehirli gaz birikimi veya panikle yapılan yanlış kurtarma girişimleri birkaç dakika içinde ölümcül sonuçlara yol açabilir.
Metan gazı kokusuz ve renksizdir. Kapalı alanda oksijeni yerinden edebilir, patlayıcı atmosfer oluşturabilir ve kişi tehlikeyi fark etmeden bilincini kaybedebilir. Bu nedenle kapalı alana girişten önce mutlaka gaz ölçüm cihazı ile atmosfer kontrolü yapılmalı, risk varsa uygun solunum koruması ve kurtarma planı olmadan giriş yapılmamalıdır.
Metan gazı, organik maddelerin oksijensiz ortamda parçalanması sonucu oluşabilen yanıcı bir gazdır. Kanalizasyon sistemlerinde, çürüyen organik atıklarda, bataklık alanlarda, fosseptiklerde, hayvansal atık çukurlarında, kuyularda ve bazı yer altı boşluklarında birikebilir.
CDC kaynaklarında metanın renksiz, kokusuz ve yanıcı bir gaz olduğu; kapalı alanlarda oksijeni yerinden ederek oksijen yetersiz atmosfer oluşturabileceği belirtilmektedir. Bu da metanı yalnızca “patlayıcı gaz” değil, aynı zamanda “boğucu atmosfer riski” haline getirir.
Metan gazı çoğu zaman klasik anlamda zehirli bir gaz gibi düşünülmez. Asıl tehlike, kapalı alanda oksijeni azaltması ve yanıcı/patlayıcı atmosfer oluşturmasıdır. Kişi içeri girdiğinde nefes alıyor gibi hissedebilir; ancak ortamda yeterli oksijen yoksa baş dönmesi, sersemlik, bilinç kaybı ve ölüm meydana gelebilir.
Kapalı alanlarda metanla birlikte hidrojen sülfür, karbonmonoksit, karbondioksit veya farklı toksik gazlar da bulunabilir. Bu yüzden sadece “metan var mı?” sorusu yeterli değildir. Oksijen seviyesi, yanıcı gaz oranı ve toksik gazlar birlikte değerlendirilmelidir.
Türkiye’de en acı örneklerden biri belediye ve altyapı işçilerinin rögar veya kanalizasyon hattına girdiği çalışmalarda yaşanır. Aydın Kuşadası’nda temizlik için rögara giren iki işçinin metan gazından zehirlenerek hayatını kaybettiği haberlerde yer almıştır. Olayda kanalizasyon hattındaki kapalı atmosferin ne kadar ölümcül olabileceği bir kez daha görülmüştür.
Bu tip olaylarda çoğu zaman risk yalnızca giren kişiyle sınırlı kalmaz. İçeride bayılan çalışanı kurtarmak için hazırlıksız şekilde içeri giren ikinci veya üçüncü kişiler de aynı gazdan etkilenebilir. Bu nedenle kapalı alan kurtarma planı, dışarıdan gözetleme ve uygun solunum ekipmanı hayati öneme sahiptir.
Bir diğer tehlikeli senaryo ise kuyu, tünel, define arama, gömü arama veya kontrolsüz kazı alanlarında görülür. Bu alanlar genellikle dar, havalandırmasız ve gaz birikimine açık yapılardır. Aydın’da kaçak kazı için açılan tünele giren bir kişinin metan gazından zehirlenerek hayatını kaybettiği; Samsun Bafra’da 8 metrelik kuyuda metan gazından etkilenen bir kişinin öldüğü ve bir kişinin durumunun ağır olduğu haberleştirilmiştir.
Bu örnekler bize şunu gösterir: Yer altında açılan her boşluk, dışarıdan bakıldığında “normal hava var” gibi görünse bile içeride ölümcül atmosfer barındırabilir.
Kapalı alan; giriş ve çıkışı sınırlı olan, sürekli insan çalışması için tasarlanmamış ve içinde tehlikeli atmosfer, oksijen eksikliği, gaz birikimi, boğulma, göçük, sıkışma veya kurtarma zorluğu gibi riskler barındırabilen alanlardır.
Kapalı alan riskleri hakkında daha kapsamlı bilgi için Confined Space / Kapalı Alan Riskleri ve Zorunlu Ekipmanlar rehberimizi inceleyebilirsiniz.
Kanalizasyon gazları, oksijen eksikliği, metan ve hidrojen sülfür riski taşıyabilir.
Havalandırması zayıf olduğu için oksijen azalması ve gaz birikimi görülebilir.
Yer altı boşluklarında metan, karbondioksit veya oksijensiz atmosfer oluşabilir.
Organik atık kaynaklı yanıcı ve toksik gazlar oluşabilir.
Kapalı alanlarda en büyük hata, “bir bakıp çıkacağım” düşüncesidir. Oysa kapalı alan atmosferi dışarıdan bakılarak anlaşılamaz. Koku olmaması, ortamın güvenli olduğu anlamına gelmez. Metan kokusuzdur; oksijen eksikliği de çıplak gözle fark edilmez.
Bu nedenle kapalı alana giriş öncesinde uygun gaz ölçüm cihazı ile atmosfer kontrolü yapılmalıdır. OSHA kapalı alan atmosfer testinde önce oksijenin, sonra yanıcı gaz ve buharların, ardından toksik gaz ve buharların kontrol edilmesini belirtir.
| Kontrol Edilecek Risk | Neden Önemli? | Örnek Risk |
|---|---|---|
| Oksijen Seviyesi | Oksijen düşükse kişi hızla bilincini kaybedebilir. | Kuyu, rögar, tank, tünel |
| Yanıcı Gaz / LEL | Metan gibi gazlar patlayıcı atmosfer oluşturabilir. | Metan birikimi, kanalizasyon gazı |
| Hidrojen Sülfür | Çok düşük seviyelerde bile tehlikeli, yüksek seviyelerde ölümcüldür. | Kanalizasyon, fosseptik, çamur alanları |
| Karbonmonoksit | Jeneratör, hilti, motorlu ekipman ve yanma kaynaklı oluşabilir. | Kazı alanı, kapalı tünel, kapalı oda |
NIOSH verilerine göre 1983-1993 yılları arasında ABD’de kapalı alanlarla ilişkili 585 ölümcül olayda 670 çalışan hayatını kaybetmiştir. Bu, kapalı alan kazalarının tek kişilik değil, çoğu zaman çoklu ölüm riski taşıyan olaylar olduğunu gösterir.
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu verilerinde ise 2011-2019 döneminde kapalı alanlarla ilişkili 1.030 ölüm kaydedilmiş; bu vakalar arasında kanalizasyon, rögar, yağmur suyu drenajı, hendek, silo ve benzeri alanlar öne çıkmıştır.
Bu veriler Türkiye’deki olaylarla birlikte değerlendirildiğinde ortak tablo nettir: Kapalı alan kazalarının önemli kısmı giriş öncesi atmosfer ölçümü yapılmaması, havalandırma eksikliği, eğitim yetersizliği ve hazırlıksız kurtarma girişimleriyle ilişkilidir.
Metan gazı belirli konsantrasyonlarda hava ile karıştığında patlayıcı atmosfer oluşturabilir. Bu yüzden kapalı alanda yalnızca solunum riski değil, aynı zamanda kıvılcım, statik elektrik, açık alev, uygun olmayan elektrikli ekipman veya motorlu cihaz kullanımı da büyük tehlike yaratır.
Bu nedenle kapalı alanlarda çalışmaya başlamadan önce ortam ölçümü, havalandırma, uygun aydınlatma, kıvılcım riski kontrolü ve patlayıcı atmosfer ihtimali birlikte değerlendirilmelidir.
Kapalı alanlarda insan duyuları güvenilir değildir. Gözle görülmeyen, kokusu olmayan veya kısa sürede koku alma duyusunu devre dışı bırakabilen gazlar, kişiyi saniyeler içinde savunmasız bırakabilir. Bu nedenle gaz ölçüm cihazı yalnızca teknik bir ekipman değil, kapalı alan girişinin en temel güvenlik kontrol aracıdır.
Uygun gaz ölçüm cihazları; oksijen, yanıcı gaz, karbonmonoksit ve hidrojen sülfür gibi temel parametrelerin kontrol edilmesine yardımcı olur. Kapalı alan, kanalizasyon, rögar, tank, kuyu ve benzeri alanlarda çalışmadan önce gaz ölçüm cihazları mutlaka değerlendirilmelidir.
Kapalı alanda oksijen eksikliği varsa, ortam havası solunabilir değilse veya gaz konsantrasyonu güvenli seviyeye indirilemiyorsa filtreli maskeler yeterli olmayabilir. Çünkü filtreli maskeler ortamda yeterli oksijen olduğu varsayımıyla çalışır; oksijenin yetersiz olduğu alanlarda çözüm değildir.
Bu tür durumlarda ortam havasından bağımsız solunum sağlayan tüplü solunum seti gibi ekipmanlar gündeme gelir. Özellikle kurtarma, acil müdahale, kanalizasyon, tank, kuyu ve oksijensiz atmosfer ihtimali bulunan çalışmalarda bu ayrım hayati önem taşır.
Oksijen eksikliği olan kapalı alanlarda filtreli maske çözüm değildir. Ortamda yeterli oksijen yoksa, çalışan dış havadan veya basınçlı hava tüpünden bağımsız solunum desteğine ihtiyaç duyabilir. Bu yüzden kapalı alan çalışmasında ekipman seçimi mutlaka risk değerlendirmesine göre yapılmalıdır.
Kapalı alan kazalarında birkaç saniyelik kontrol bile ölümcül olabilir.
Koku olmaması güvenli atmosfer anlamına gelmez. Metan kokusuzdur.
İkinci ölümler çoğu zaman panikle yapılan kurtarma girişimlerinde yaşanır.
Oksijen eksikliği varsa filtreli maske yeterli koruma sağlamaz.
Metan gazı ve kapalı alan risklerinde en tehlikeli yaklaşım “daha önce bir şey olmadı” düşüncesidir. Bugün güvenli görünen bir rögar, kuyu veya tünel yarın ölümcül atmosfere dönüşebilir. Bu nedenle kapalı alana girişte temel kural değişmez: Ölçmeden girme, plansız girme, kurtarma planı olmadan girme.
Kapalı alan çalışmaları için detaylı ekipman ve risk bilgilerini kapalı alan riskleri ve zorunlu ekipmanlar rehberimizde inceleyebilirsiniz. Gaz ölçümü için gaz ölçüm cihazları, oksijen yetersizliği veya ortam havasından bağımsız solunum gereken durumlar için ise tüplü solunum setleri kategorilerini değerlendirebilirsiniz.
Hayır. Metan gazı kokusuz ve renksizdir. Bu nedenle insan duyularıyla güvenilir şekilde fark edilemez. Kapalı alanlarda gaz ölçüm cihazı kullanılmalıdır.
Önce kapalı alan prosedürü uygulanmalı, oksijen, yanıcı gaz ve toksik gaz ölçümü yapılmalı, havalandırma sağlanmalı, gözetmen atanmalı ve kurtarma planı hazır olmalıdır.
Evet. Metan belirli oranlarda hava ile karıştığında yanıcı ve patlayıcı atmosfer oluşturabilir. Bu nedenle kapalı alanlarda kıvılcım, açık alev ve uygun olmayan elektrikli ekipman riski kontrol edilmelidir.
Her zaman yeterli değildir. Ortamda oksijen eksikliği varsa filtreli maske koruma sağlamaz. Böyle durumlarda ortam havasından bağımsız solunum sağlayan ekipmanlar değerlendirilmelidir.
Kapalı alanlarda genellikle oksijen, yanıcı gaz/LEL, karbonmonoksit ve hidrojen sülfür gibi parametrelerin kontrol edilmesi gerekir. Çalışma ortamına göre farklı sensör ihtiyaçları da olabilir.
Kapalı alan kazalarında en büyük risklerden biri tehlikeli atmosferdir. Oksijen eksikliği, toksik gazlar, yanıcı gazlar ve plansız kurtarma girişimleri çoklu ölümlere yol açabilir.
