ESKİŞEHİR | Elazığ | Hatay | Zonguldak | Konya | Giresun | İstanbul | Yozgat | Kayseri ve Diğer Tüm İller ...
TR − TL
English
Hesabım
Sepetim
İş sağlığı ve güvenliği denildiğinde çoğu zaman akla ilk olarak baret, gözlük, eldiven, emniyet kemeri veya uyarı levhaları gelir. Oysa birçok iş kazasının arkasında çok daha basit görünen ama çok kritik bir neden vardır: düzensizlik.
Yerde bırakılan bir kablo, gelişigüzel konulan bir takım çantası, yağlı bir zemin, etiketsiz kimyasal bidon, yerinde olmayan acil durum ekipmanı veya arandığında bulunamayan bir el aleti… Bunların tamamı küçük detay gibi görünür. Fakat sahada bu küçük detaylar; takılma, kayma, düşme, kesilme, çarpma, yangın, ekipman hasarı ve acil müdahalede gecikme gibi ciddi sonuçlara yol açabilir.
İşte bu noktada 5S sistemi, yalnızca üretim verimliliği için değil, aynı zamanda güçlü bir İSG yönetim aracı olarak devreye girer. 5S; çalışma alanını sadeleştiren, düzenleyen, temiz tutan, standardize eden ve bu düzeni disiplin haline getiren yalın üretim yaklaşımıdır. ASQ’ya göre 5S; temiz, düzenli, güvenli ve iyi organize edilmiş çalışma alanları oluşturmayı hedefler. OSHA da yürüme ve çalışma yüzeylerinde zeminlerin temiz, kuru ve geçiş yollarının açık tutulmasını iş güvenliği açısından temel gereklilikler arasında değerlendirir.
5S, Japonca beş temel kavramdan oluşur: Seiri, Seiton, Seiso, Seiketsu ve Shitsuke. Türkçede genellikle Ayır, Düzenle, Temizle, Standartlaştır ve Disiplin haline getir şeklinde açıklanır.
| 5S Adımı | Türkçe Anlamı | İSG’ye Katkısı |
|---|---|---|
| Seiri | Ayır | Gereksiz malzemeleri kaldırarak takılma, çarpma ve yangın yükü riskini azaltır. |
| Seiton | Düzenle | Her ekipmanın yerini belirleyerek arama kaybını ve yanlış ekipman kullanımını önler. |
| Seiso | Temizle | Yağ, talaş, toz ve kir kaynaklı kayma, düşme ve arıza risklerini azaltır. |
| Seiketsu | Standartlaştır | Kuralları kişiye bağlı olmaktan çıkarır, herkes için aynı güvenli düzeni oluşturur. |
| Shitsuke | Sürdür / Disiplin | Düzeni alışkanlık haline getirir, güvenlik kültürünün kalıcı olmasını sağlar. |
İSG’de temel amaç, kazalar yaşanmadan önce tehlikeleri fark etmek ve riski kontrol altına almaktır. 5S tam olarak bunu destekler. Çünkü düzensiz saha, tehlikeyi gizler; düzenli saha ise tehlikeyi görünür hale getirir.
Örneğin temiz ve düzenli bir üretim alanında yerdeki yağ kaçağı hemen fark edilir. Ancak talaş, kablo, hurda, koli ve ekipman karmaşasının olduğu bir alanda aynı yağ kaçağı gözden kaçabilir. Bu da kayma, düşme veya ekipman arızası riskini artırır.
Geçiş yollarının açık olması, zeminlerin temiz tutulması ve malzemelerin yerinde durması düşme riskini azaltır.
Temizlik sırasında yağ kaçağı, gevşek bağlantı, kırık koruyucu veya yıpranmış kablo daha hızlı fark edilir.
Yangın tüpü, ilk yardım çantası, acil çıkış ve göz duşu gibi ekipmanlara hızlı erişim sağlar.
Görsel düzen, işaretleme ve standart kontrol listeleri çalışanların riskleri daha kolay fark etmesini sağlar.
Seiri, sahada gerçekten gerekli olan ile gereksiz olanı ayırma adımıdır. Kullanılmayan malzemeler, kırık ekipmanlar, bozuk el aletleri, boş ambalajlar, hurda parçalar ve sahada bekleyen gereksiz stoklar çalışma alanından uzaklaştırılır.
İSG açısından Seiri’nin en büyük katkısı, tehlike kaynaklarını azaltmasıdır. Gereksiz malzeme arttıkça geçiş yolları daralır, görüş azalır, yangın yükü artar ve çalışanların hareket alanı kısıtlanır.
Seiton, gerekli malzemelerin en doğru yerde, kolay erişilebilir ve görünür şekilde konumlandırılmasıdır. El aletleri, KKD dolapları, kimyasal ürünler, temizlik ekipmanları, bakım araçları ve acil durum ekipmanları için sabit yerler belirlenir.
Bu adım, iş güvenliği açısından özellikle önemlidir. Çünkü acil durumda “yangın tüpü nerede?”, “ilk yardım çantası kimde?”, “doğru eldiven hangi dolapta?” gibi sorulara zaman kaybetmeden cevap verilmelidir.
Seiso, yalnızca süpürmek veya silmek değildir. Temizlik sırasında saha, makine, ekipman ve zemin aynı zamanda kontrol edilir. Bu yüzden 5S yaklaşımında temizlik, bir çeşit erken uyarı sistemidir.
Yağ sızıntısı, gevşek hortum, kırık muhafaza, eksik uyarı etiketi, kablo deformasyonu veya zemindeki çatlaklar temizlik sırasında fark edilebilir. Bu sayede kaza yaşanmadan önce düzeltici faaliyet başlatılır.
OSHA’nın yürüyüş ve çalışma yüzeyleriyle ilgili açıklamalarında zeminlerin temiz ve kuru tutulması, geçiş yollarında tehlike oluşturabilecek engellerin bulunmaması gerektiği vurgulanır. Bu yaklaşım, 5S’in temizlik ve düzen prensipleriyle doğrudan örtüşür.
Bir sahada düzen yalnızca bazı çalışanların dikkatine bağlıysa, sürdürülebilir değildir. Seiketsu adımı; temizlik, düzen, kontrol, işaretleme ve ekipman yerleşimini standart hale getirir.
Örneğin bir bölümde yangın tüpleri görünür ve işaretli, diğer bölümde kapı arkasına sıkışmış şekilde duruyorsa bu standart değildir. Bir vardiyada zemin temiz, diğer vardiyada yağlı ve talaşlı kalıyorsa sistem oturmamıştır.
Her ekipmanın yeri, etiketi ve sorumlusu belli olmalıdır.
Günlük 5S kontrolü herkes için aynı sorularla yapılmalıdır.
Renk kodları, zemin çizgileri ve uyarı levhaları tutarlı kullanılmalıdır.
Shitsuke, 5S’in sürdürülebilirlik adımıdır. Yani düzenin bir defalık kampanya değil, günlük çalışma kültürü haline gelmesini sağlar.
Birçok işletmede 5S çalışması başlangıçta güçlü yapılır, fakat birkaç hafta sonra saha eski haline döner. Bunun nedeni genellikle denetim, sahiplenme ve alışkanlık eksikliğidir. Shitsuke, düzenin sürekli takip edilmesini ve çalışan davranışına dönüşmesini sağlar.
| Dağınık Saha | Düzenli 5S Sahası |
|---|---|
| Ekipman aranır, zaman kaybı oluşur. | Her ekipmanın yeri bellidir, hızlı erişim sağlanır. |
| Kablo, hortum ve malzeme takılma riski oluşturur. | Geçiş yolları açık, zemin işaretlemeleri görünürdür. |
| Kir, yağ ve talaş tehlikeyi gizler. | Temizlik sırasında arıza ve riskler erken fark edilir. |
| Acil durum ekipmanına ulaşmak zorlaşır. | Acil müdahale ekipmanları görünür ve ulaşılabilirdir. |
5S’in sahada gerçekten çalışması için günlük kısa kontroller yapılmalıdır. Bu kontroller karmaşık olmak zorunda değildir. Önemli olan, her gün aynı disiplinle uygulanmasıdır.
Bazı işletmeler 5S sistemine altıncı bir başlık olarak Safety yani Güvenlik adımını ekler ve sistemi 6S olarak uygular. Aslında güvenlik, 5S’in her adımının içinde vardır. Ancak 6S yaklaşımı, iş güvenliğini daha görünür hale getirir.
5S metodolojisi bazı kurumlarda “6S” olarak uygulanır ve altıncı unsur güvenliktir. Bu yaklaşım, düzen ve standartlaşmanın yalnızca verimlilik değil, güvenli çalışma kültürü için de kullanıldığını gösterir.
Düzenli zemin, açık geçiş yolları ve görünür tehlikeler kazaları azaltır.
Arama, bekleme ve gereksiz hareket azalır; iş akışı hızlanır.
Temizlik ve kontrol sayesinde arızalar erken fark edilir.
Çalışanlar riskleri daha kolay görür ve sahayı sahiplenir.
5S’i yalnızca “ortalığı toplama” faaliyeti olarak görmek büyük hatadır. 5S; kazaları azaltan, verimliliği artıran, çalışan farkındalığını güçlendiren ve güvenli çalışma kültürünü destekleyen sistematik bir yaklaşımdır.
Dağınık saha risk üretir. Düzenli saha ise güvenli, verimli ve kaliteli çalışmanın temelini oluşturur. Bu nedenle 5S; üretim, depo, bakım, atölye, şantiye, laboratuvar ve lojistik alanlarında İSG yönetiminin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.
5S, çalışma alanındaki düzensizlikleri azaltarak kayma, takılma, düşme, yanlış ekipman kullanımı ve acil müdahalede gecikme gibi İSG risklerini azaltır.
Hayır. 5S; depo, ofis, şantiye, bakım atölyesi, laboratuvar, sevkiyat alanı ve sosyal alanlar dahil birçok yerde uygulanabilir.
Doğru uygulandığında 5S, tehlikeleri görünür hale getirir, geçiş yollarını açık tutar, ekipman kontrolünü kolaylaştırır ve çalışan farkındalığını artırarak kaza riskini azaltır.
6S, 5S sistemine “Safety / Güvenlik” başlığının eklenmiş halidir. Ancak güvenlik aslında 5S’in her adımında yer almalıdır.
